PDA

View Full Version : Chú Sáu Dân trong ký ức chúng tôi



emcungyeukhoahoc
22-11-2012, 12:37 PM
Đồng chí Võ Văn Kiệt - chú Sáu Dân của chúng tôi - không phải người Sài Gòn. Ông sinh ngày 23-11-1922 tại Vĩnh Long. Nhưng điều lạ lùng là số phận thành phố này dường như gắn chặt với sự nghiệp của ông. Và ngược lại, hình ảnh của ông, câu chuyện của ông, hành động của ông đã gắn chặt trong ký ức biết bao công dân TP.HCM.
Và ký ức đó không bao giờ phai trong trái tim tuổi trẻ chúng tôi.

báo Tuổi Trẻ

emcungyeukhoahoc
22-11-2012, 12:39 PM
Chỉ khoảng chưa đầy hai tháng trước ngày chú Sáu Dân - Võ Văn Kiệt qua đời (ông mất ngày 11-6-2008) tôi may mắn được kề cận và giúp việc cho ông suốt hơn một tháng trời, cho đến ngày ông ngã bệnh...


<tbody>
http://images1.tuoitre.vn/tianyon/ImageView.aspx?ThumbnailID=600967


Từ phải sang: đồng chí Võ Văn Kiệt, nhà báo Võ Như Lanh (nguyên tổng biên tập Thời Báo Kinh Tế Sài Gòn), nhà báo Lê Văn Nuôi (nguyên tổng biên tập báo Tuổi Trẻ) trong cuộc trò chuyện tại báo Tuổi Trẻ năm 2005 - Ảnh: N.C.T.

</tbody>
Một buổi trưa giữa tháng 4-2008, đang làm việc trong cơ quan, tôi bỗng nghe điện thoại reo với tiếng một người nói nhanh: “Anh Nuôi, chú Sáu Dân nói chuyện với anh nha!”. Đầu dây bên kia cất lên giọng nói trầm ấm của chú Sáu:
- Ê Nuôi, mầy đang ở đâu vậy? Bây giờ mầy bay ngay ra Đà Nẵng gặp chú được không? Chú đang ngồi với mấy anh em các tỉnh miền Trung đây, bàn chuyện khai thác tài nguyên biển. Mấy bữa nay, chú đã đi thăm đồng bào bị bão lụt, rồi đi thị sát tình hình kinh tế miền Trung. Chú vừa đến coi những làng bè bà con nuôi thủy hải sản trên biển. Bà con mình có nhiều cách làm ăn hay lắm Nuôi ơi!
- Dạ thưa chú, con đang bận công việc cơ quan nên trong nay mai, con không ra Đà Nẵng được. Ngày mốt con mới ra được, nhưng nếu vài ngày nữa chú về Sài Gòn thì chú gọi con đến gặp chú ở nhà chú ...!
- Ờ! Mai chú về rồi! Vậy thôi mầy sẽ gặp chú ở Sài Gòn nha!
Chú Sáu Dân vẫn thường gọi tôi và các anh ở Thành đoàn một cách thân mật như vậy.
Khoảng năm ngày sau đó, chú Sáu hẹn tôi đến gặp ở một ngôi nhà tọa lạc ven sông Sài Gòn - thuộc khu An Phú. Cùng dự có anh Tam Lang, huấn luyện viên bóng đá. Chú Sáu nói gọn về nhu cầu đào tạo nhiều lứa cầu thủ trẻ cho nền bóng đá nước ta, do đó chú đang muốn huy động một số anh em và một số doanh nghiệp để cùng nhau vận động cho ra đời “Quỹ đầu tư và phát triển tài năng bóng đá Việt Nam”. Chú Sáu nói tiếp: “Có nhiều việc phải làm cho đề án này, Tam Lang góp ý về công tác chuyên môn đào tạo, huấn luyện, còn Nuôi lo việc vận động công chúng và quan hệ anh em báo chí nhe!”.
Ra về, thấy tôi không đi xe, anh Tam Lang hỏi: “Nhà em ở đâu? Lên đây anh chở về!”. Trên đường về, hai anh em tiếp tục bàn luận về dự án của chú Sáu Dân đã gợi ý.
Ngày 23-4-2008, tôi cùng anh Trịnh, thư ký riêng của chú Sáu, đến sân bay Tân Sơn Nhất bay ra Hà Nội, rồi đến khu nhà khách Tây Hồ ven hồ Tây. Anh cảnh vệ hướng dẫn tôi lên lầu một nói: “Anh Nuôi nghỉ ở phòng này, bên cạnh phòng chú Sáu đó, còn các anh thư ký và tụi em nghỉ ở tầng trệt”.
...Bước vào khu nhà nghỉ với khoảng mười ngôi biệt thư cổ kiểu kiến trúc Pháp này, tôi chợt nhớ lại vào những năm cuối 1980 đầu 1990, anh Huỳnh Tấn Mẫm và tôi đã được Ban đối ngoại Trung ương Đảng gọi đến đây vài lần. Chúng tôi được phân công gặp gỡ đại diện một số đoàn thanh niên - sinh viên thuộc các đảng cách mạng cánh tả của một số nước đang bị các chính quyền quân sự độc tài cai trị hoặc đang bị nước ngoài xâm chiếm, như hoàn cảnh của miền Nam Việt Nam trước năm 1975. Chúng tôi báo cáo, trao đổi và tâm sự với anh em các nước bạn về những nội dung mà họ quan tâm tìm hiểu khi cất công “sang Việt Nam học tập kinh nghiệm đấu tranh cách mạng”.


<tbody>
http://images1.tuoitre.vn/tianyon/ImageView.aspx?ThumbnailID=600968


Đồng chí Võ Văn Kiệt gặp gỡ các tuyển thủ Việt Nam và Thái Lan trong trận đấu “Chia tay thế hệ vàng bóng đá VN” do báo Tuổi Trẻ tổ chức năm 2005 - Ảnh: T.T.D.

</tbody>
...Mỗi sáng thức dậy, chú Sáu cho người gọi tôi xuống ăn sáng với chú. Món điểm tâm quen thuộc là xôi đậu xanh ăn với chả lụa hoặc bánh cuốn và vài hũ yaourt. Sau đó, cùng ngồi xe với chú ra trung tâm Hà Nội làm việc. Những lúc xe lướt qua những con đường có đê Yên Phụ, chú Sáu chỉ tay nói: “Trước đây, chú và Chính phủ phải chỉ đạo quyết liệt lắm mới dẹp được nhà cửa lấn chiếm trên đê để xây bờ kè đê Yên Phụ; rồi mở tuyến đường cao tốc Bắc Thăng Long - Nội Bài để thu ngắn đường từ sân bay Nội Bài về Hà Nội chỉ còn 30 phút thay vì 2 giờ như trước đó; xây dựng đường Láng Hạ - Hòa Lạc để phát triển phía tây Hà Nội”.
Chú Sáu Dân nói tiếp: “Chú đang định nêu ra ý kiến đề nghị nên đổi tên thủ đô lại là Thăng Long, vì tên Thăng Long có ý nghĩa tượng trưng cho một đất nước phát triển, cất cánh, rồng bay lên... Thăng Long cũng là tên thủ đô cũ mà ông cha mình đã chọn đặt rất hay. Tại sao ta không lấy lại tên này?”...
Tham dự các cuộc họp bàn về Quỹ đầu tư - phát triển tài năng bóng đá này, ngoài các vị giám đốc doanh nghiệp còn có anh Nguyễn Cao Cường (khi ấy đang là phó giám đốc Câu lạc bộ bóng đá Thể Công Viettel). Chú Sáu phân công tôi làm kế hoạch thông tin quảng bá về quỹ này, làm chương trình cuộc họp báo ra mắt quỹ dự tính vào cuối tháng 6-2008 và thảo bài phát biểu của chú tại cuộc họp báo này...
Trở về Sài Gòn, vào tuần đầu tháng 5-2008, tôi hoàn tất các việc được chú Sáu giao và chuyển đến anh Trịnh nhờ trình chú Sáu xem, trước khi lên đường đi Mỹ theo đoàn công tác của báo Tuổi Trẻ trong hơn ba tuần lễ. Cuối tháng 5, vừa về tới Sài Gòn, tôi điện thoại hỏi, được anh Trịnh cho biết: chú Sáu đang ở Hà Nội dự họp Quốc hội, chú đang nghe thảo luận dự án mở rộng thủ đô.
Vào đầu tháng 6, tôi biết tin chú Sáu trở bệnh phải vào điều trị ở Bệnh viện Thống Nhất rồi sang Singapore.Tôi cũng như nhiều người khác đều nghĩ là chú chỉ bị bệnh nhẹ thôi. Bất ngờ, vào sáng 11-6-2008, tôi được hung tin chú Sáu đột ngột qua đời. Tôi sững sờ đến chết lặng hồi lâu. Nghe đau đớn, hụt hẫng cả tuần, hệt như cảm giác khi cha tôi mất đi vài năm trước.
Mãi đến tháng 12-2008, sáu tháng sau ngày chú Sáu mất, Quỹ Đầu tư - phát triển tài năng bóng đá mới làm lễ ra mắt. Trong diễn văn khai mạc, ban tổ chức đã nói rõ quỹ này ra đời từ sự gợi ý và ủng hộ của nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt.
LÊ VĂN NUÔI

emcungyeukhoahoc
22-11-2012, 12:41 PM
Có biết bao câu chuyện kể về ông những ngày này, có biết bao người đã bày tỏ lòng tri ân đối với những quyết sách táo bạo của ông trong giai đoạn lãnh đạo TP.HCM. Đó là những quyết sách nhằm cởi trói khỏi cơ chế bao cấp, ngăn sông cấm chợ để bung ra sản xuất, tạo ra của cải, hàng hóa, cải thiện đời sống người lao động và công nhân viên chức.


<tbody>
http://images1.tuoitre.vn/tianyon/ImageView.aspx?ThumbnailID=601143


Ông Võ Văn Kiệt (bìa phải) trực tiếp khảo sát địa điểm xây dựng công trình thủy điện Trị An - Ảnh tư liệu


</tbody>


Câu chuyện hạt gạo

Rất nhiều lần ông đi đến các cơ sở sản xuất để tìm cách thúc đẩy phát triển sản xuất. Tôi nhớ một lần đi theo ông Kiệt xuống Cảng Sài Gòn thăm công nhân. Khi nghe báo cáo năng suất vận chuyển, bốc vác hàng hóa hơi thấp, ông Kiệt hỏi tại sao, những người công nhân chân chất nói thật: “Dạ, tại công nhân được cấp gạo ít, ăn đói quá, làm sao tăng năng suất bốc vác nổi chú Sáu ơi!”...
Ông Kiệt quay sang nhìn bà giám đốc Công ty Lương thực: “Chị về tính toán coi có thể tăng thêm vài ký gạo cho mỗi đầu người công nhân, kể từ tuần tới nhe!”.
Nhưng gạo ở đâu ra? Câu hỏi ấy bây giờ nghe thật vô lý, thế mà lúc ấy lại là chuyện lớn.
Năm 1979 - Sài Gòn chỉ với dân số 3,5 triệu người và là thành phố từng được mệnh danh là “hòn ngọc Viễn Đông”, nhưng lần đầu tiên đang rơi vào tình trạng thiếu đói gay gắt, bữa ăn của người dân phải độn bo bo, bột mì, khoai mì, khoai lang đến 70%, 80%.
Dù có tiền thì người dân Sài Gòn cũng không có gạo mà mua. Điều oái oăm là lúc này đang vào mùa thu hoạch lúa ở đồng bằng sông Cửu Long, lúa chất đầy bồ!
Và đây là câu chuyện của nhà viết sử kinh tế Đặng Phong: Vào một buổi sáng năm 1979, Bí thư Thành ủy Võ Văn Kiệt điện mời bà Nguyễn Thị Ráo (tức bà Ba Thi) - giám đốc Công ty Lương thực TP.HCM, ông Lữ Minh Châu - giám đốc Ngân hàng Ngoại thương, ông Năm Ẩn - giám đốc Sở Tài chính và một vài cán bộ đầu ngành khác đến nhà ông ăn sáng.
Ông Kiệt nói: “Chúng ta là những người lãnh đạo thành phố mà để dân đói thì chúng ta có xứng là lãnh đạo không!? Bữa nay, tất cả các anh chị ngồi đây phải nghĩ kế để làm sao cho dân thoát đói. Ai không có kế thì tôi không cho về! Tôi sẽ nhốt ở đây!”.
Bà Ba Thi nói ngay: “Kế không khó, khỏi cần phải suy nghĩ anh Sáu à, vì chỉ cách đây ít chục cây số, đồng bằng sông Cửu Long có rất nhiều lúa. Chỉ cần xuống đó mua về rồi xay xát bán cho dân”. Ông Kiệt hỏi: “Vậy sao không mua được?”.
Bà Ba Thi nói: “Do Ủy ban Vật giá nhà nước chỉ đạo giá mua lúa 5,2 hào/kg. Giá này chỉ là giá treo, không thể mua được, vì giá ngoài chợ là 3 đồng/kg. Nếu mua với giá chợ là vi phạm”. Ông Kiệt nói: “Nếu làm cho dân hết đói thì không phải là vi phạm!”; bà Ba Thi tiếp: “Tôi cũng không sợ vi phạm kiểu đó. Nhưng muốn mua phải có tiền. Nhà nước chỉ cấp cho công ty tiền theo giá lúa 5,2 hào thôi!”.
Ông Kiệt nói: “Thế nên tôi mới mời anh Lữ Minh Châu đến đây. Vậy kế của anh Châu là gì?”; ông Châu nói: “Ngân hàng không thiếu tiền, nhưng phải có lệnh của ngành tài chính thì mới xuất được”.
Ông Kiệt lại quay sang ông Năm Ẩn - giám đốc Sở Tài chính - nói: “Kế của anh Năm là sao?”; ông Năm Ẩn trả lời: “Thưa Bí thư, nếu có lệnh của anh thì tôi sẽ viết được lệnh cho ngân hàng”. Ông Kiệt kết luận ngay: “Trong buổi sáng nay, UBND TP sẽ có văn bản yêu cầu Sở Tài chính đồng ý cho ngân hàng xuất tiền cho Công ty Lương thực.
Công ty và Sở Thương mại phải tổ chức mua lúa gạo phân phối cho nhân dân. Việc hôm nay chúng ta đang làm có thể gọi là thành lập “tổ buôn lậu gạo”. Nhưng thực chất là cứu đói cho dân. Ngày mai chị Ba Thi xuống đồng bằng sông Cửu Long mua lúa đúng giá chợ, về xay xát bán cho bà con không cần lấy lãi!”.
Hôm sau, bà Ba Thi chỉ huy nhiều đoàn xe vận tải tràn xuống đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, do Nhà nước thời đó đang có chủ trương lạ kỳ là “ngăn sông cấm chợ” - tức cấm buôn bán, lưu thông hàng hóa từ tỉnh này sang tỉnh khác.
Do vậy, cứ vài kilômet đường lại có một trạm gác và mỗi trạm gác chỉ cần một cây súng, cắm một lá cờ là có quyền ách bất cứ phương tiện vận tải nào và lập biên bản! Bà Ba Thi liền nhờ xe quân đội, biển đỏ, có binh lính mặc quân phục xanh, đeo súng dẫn đầu đoàn xe.
Nhờ vậy, đoàn xe vượt qua mọi trạm gác. Xuống tới chợ, cán bộ công ty rút tiền mua lúa công khai với giá 3 đồng/kg. Bà con nông dân mừng quá, tranh nhau cân lúa bán. Lãnh đạo các địa phương miền Tây nghe đây là kế hoạch của ông Sáu Dân nên cũng hết sức tạo điều kiện bằng cách... làm ngơ.
Lúa chở về thành phố được công ty xay xát rồi phân chia cho các cửa hàng lương thực, các chợ bán cho bà con với giá vốn nên người dân vui mừng khôn tả.


“Nghe họ nói vậy, chú thấy nhục quá!”

Theo tư liệu của GS Đặng Phong, sự việc này được báo cáo về trung ương. Trung ương triệu tập bà Ba Thi ra Hà Nội. Làm việc với bà là người lãnh đạo cao nhất của Đảng: Tổng bí thư Lê Duẩn. Tổng bí thư ngồi yên lặng nghe bà Ba Thi báo cáo đầy đủ tình hình từ đầu đến cuối.
Sau cùng, ông Lê Duẩn nói: “Cô Chín Ráo làm như vậy là đúng!”. Sau đó ít lâu, bà Ba Thi được tặng danh hiệu Anh hùng lao động; đồng thời ông chủ nhiệm Ủy ban Vật giá nhà nước cũng được thuyên chuyển sang công tác khác! Vậy là “tổ buôn lậu” của ông Kiệt không chỉ cứu đói cho 3,5 triệu dân TP.HCM, mà còn cứu cho hơn 10 triệu bà con nông dân miền Tây lúc đó thoát khỏi cảnh phải bán lúa cho Nhà nước với giá lỗ vốn: 0,52 đồng/kg.
Ngoài chuyện gạo, thành phố lúc ấy cũng đang bung sản xuất ra, nhưng lại thiếu điện trầm trọng. Ông Kiệt kéo theo các chuyên gia về thủy điện, về địa chất như giáo sư Trần Kim Thạch cùng lặn lội khảo sát khắp núi rừng miền Đông Nam bộ.
Rồi ông quyết định xây dựng Nhà máy thủy điện Trị An và huy động tổng lực đóng góp của người dân thành phố và các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long. Thủy điện Trị An được xem là một công trình kỷ lục về thời gian thi công và sự ra đời của Trị An đã cứu nguy cho sản xuất công nghiệp thành phố, góp phần điện khí hóa nhiều khu vực nông thôn Nam bộ.
Tháng 2-1987, ông Kiệt rời TP.HCM, ra Hà Nội nhận nhiệm vụ phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng - tức Phó thủ tướng Chính phủ - kiêm chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch nhà nước. Vào giữa năm 2005, trong cuộc gặp gỡ thân tình một số nhà báo tại báo Tuổi Trẻ, ông Kiệt đã kể chúng tôi nghe chuyện về công việc làm kế hoạch của ông lúc đó.
Ông nói: “Khi vừa lên nhận việc làm kế hoạch nhà nước, các chuyên gia ở Ủy ban Kế hoạch cứ theo thói quen cũ là kéo chú cùng đi sang các nước Đông Âu xã hội chủ nghĩa để xin viện trợ. Nhưng bây biết lãnh đạo các nước bạn nói sao không?
Họ nói: “VN đã có hòa bình hơn mười năm rồi, các đồng chí phải tự lực xây dựng nền kinh tế của mình đi. Chúng tôi còn phải lo cho đất nước mình, đâu có khả năng chi viện cho các đồng chí hoài được”. Nghe họ nói vậy, chú thấy nhục quá. Nên về nước, chú chỉ đạo thay đổi hoàn toàn cách làm kế hoạch nhà nước cũ, dựa vào viện trợ, mà phải lập kế hoạch khai thác mọi nguồn lực trong nước, từ tài nguyên đến con người!”.
LÊ VĂN NUÔI

emcungyeukhoahoc
23-11-2012, 10:02 PM
Nhiều người nói rằng thật khó tưởng tượng trong những năm đầu sau ngày giải phóng, nếu không phải là ông Kiệt lãnh đạo thành phố này thì làm sao cái xã hội ly tan thời hậu chiến này có thể ổn định, lòng người được thu phục. Ông cho nhiều người dân cái cảm tưởng thân phận của họ không bị bỏ quên, ông mang lại cho họ sự yên tâm và lối thoát.



<tbody>
http://images1.tuoitre.vn/tianyon/ImageView.aspx?ThumbnailID=601332


Bức ảnh tràn đầy cảm xúc này được chụp vào năm 1979, đồng chí Võ Văn Kiệt ra đón các bạn TNXP trở về sau khi hoàn thành nhiệm vụ ở chiến trường biên giới Tây Nam - Ảnh tư liệu của Tuổi Trẻ

</tbody>
Ông biết lắng nghe, lắng nghe nguyện vọng của người dân và tiếng nói của giới trí thức.

Từ “Nhóm thứ sáu”...

Những năm phụ trách TP.HCM, từ năm 1975 ông Kiệt đã chỉ đạo thành lập Hội Trí thức yêu nước do anh Huỳnh Kim Báu làm tổng thư ký. Đến năm 1986, ông đã mời gọi nhiều chuyên gia kinh tế, trong đó có nhiều vị đã từng làm việc cho chế độ cũ, tham gia tư vấn cho ông dưới tên gọi “Văn phòng công tác nghiên cứu kinh tế thuộc bí thư Thành ủy”.
Ông Phan Chánh Dưỡng kể lại: “Các anh em tham gia nhóm tư vấn này tự đặt tên là “nhóm thứ sáu” vì thường nhóm họp trao đổi ý kiến, báo cáo chuyên đề với ông Sáu Dân vào thứ sáu hằng tuần”.
Khi thấy văn phòng kinh tế này hoạt động có ích, ông liền gợi ý cho giáo sư Trần Đình Bút và tiến sĩ Nguyễn Xuân Oánh lập ra “Hội Khoa học kinh tế và quản lý”nhằm thu hút nhiều hơn nữa trí thức thành phố vào cuộc; không phân biệt nguồn đào tạo, từ các nước tư bản chủ nghĩa hay xã hội chủ nghĩa, miễn là có nhiệt tình và năng lực đóng góp. Cho đến năm 1989, thời điểm Đảng đổi mới mạnh mẽ về kinh tế, ông Kiệt đã quy tụ đội ngũ trí thức trong cả nước tích cực nghiên cứu được nhiều vấn đề đổi mới tư duy kinh tế, về cải cách các lĩnh vực ngân hàng, tài chính công, tiết kiệm quốc gia và đầu tư nước ngoài, ngoại thương và quan hệ quốc tế...
Ông Nguyễn Văn Hảo - nguyên phó thủ tướng chính quyền Sài Gòn - đã tâm sự với bà Tôn Nữ Thị Ninh rằng: “Vì anh Sáu, tôi mới ở lại VN sau 1975, và sau khi ra đi rồi trở về VN giữa thập niên 1990, tôi trở về cũng vì anh Sáu!”.
Đến khi ra Hà Nội, ông là vị thủ tướng đầu tiên tập hợp trí thức, chuyên gia, lập nên tổ tư vấn cho Thủ tướng về cải cách kinh tế và cải cách hành chính, gọi tắt là “tổ tư vấn cải cách cho Thủ tướng”. Tổ tư vấn cải cách gồm nhiều chuyên gia, trí thức tài giỏi trong và ngoài nước. Mỗi người trong tổ tư vấn cải cách được gửi kiến nghị, đề án hoặc trình bày trực tiếp với Thủ tướng ý kiến của mình.
Ông Sáu Dân đã thể hiện tính khiêm cung khi từng nói với GS Trần Đình Bút và nhóm chuyên gia tư vấn cho ông trong những năm ở TP.HCM: “Mong anh em hãy coi mình như người học trò, thấy mình làm gì hoặc nói gì chưa đúng thì cứ nói: “Sáu Dân ơi, sai rồi” và phân tích cho mình biết cái sai, tốt hơn nữa là vạch cho mình biết phải sửa ra sao... Tất cả vì lợi ích của đất nước mà. Tinh thần yêu nước của các bạn, và nếu là đảng viên, thì ý thức xây dựng Đảng là ở chỗ đó...Tôi cần nghe những ý kiến phản biện của các bạn. Phát huy chức năng độc lập tư duy và phản biện của người trí thức, theo tôi, là một yêu cầu trọng yếu của đất nước đối với giới trí thức, phải không nào”.
Ông Sáu Dân cũng từng nói trên báo Tuổi Trẻ năm 2006 về “bí quyết lãnh đạo” của ông: “Nghe kỹ, nghe ngược, nghe xuôi các nhà quản lý (nghe xốn lỗ tai cũng được!) trước khi quyết định. Và khi quyết định rồi thì đừng đưa tay ra sau sờ ghế mình đang ngồi”.


Không ai chọn cửa để sinh ra

Tư tưởng và chính sách đại đoàn kết dân tộc, hòa hợp hòa giải dân tộc của ông đã thể hiện xuyên suốt từ khi ông lãnh đạo TP.HCM cho đến cuối đời. Ông thấu hiểu rằng thống nhất nhân tâm để đi đến đại đoàn kết dân tộc là cội nguồn sức mạnh VN.
Vào năm 2008, khi trao đổi với những người cộng sự của ông về kết quả làm việc với các đoàn Việt kiều mà ông đã giới thiệu với các tổ chức nhân đạo TP.HCM, ông Sáu Dân đã dặn dò: “Nhiều người có thể có xu hướng chính trị khác nhau, nhưng cái tâm vì đất nước, vì người nghèo của anh chị em thì chúng ta trân trọng. Hòa hợp, hòa giải dân tộc bây giờ tạo nên sức mạnh lớn lắm!”.
Vào những năm 1978-1979, khi có nhiều trí thức bị bắt giam vì vượt biên, chính ông Kiệt đã đích thân đến các trại giam bảo lãnh cho các ông này được tự do, và sau đó ông Kiệt còn giao cho những người thân cận đi xin cấp lại hộ khẩu và sổ lương thực cho họ.
Trong giới trẻ Sài Gòn và miền Nam vào những năm đầu sau ngày giải phóng đã nổi lên một vấn đề còn lớn hơn chuyện cơm áo, gạo tiền, đó là vấn đề lý lịch gia đình. Hàng trăm ngàn bạn trẻ là con em sĩ quan,công chức ngụy quân, ngụy quyền, gia đình tư sản và kể cả nhiều thanh niên từng khoác áo lính Sài Gòn. Khi thi tuyển vào đại học hoặc đi xin việc làm ở công sở, họ thường bị gạt bỏ, bị phân biệt đối xử bởi lý do “lý lịch không trong sạch”!
Nắm bắt được tâm tư này, Bí thư Thành ủy Võ Văn Kiệt đã chủ động đề cập thẳng điều đó ngay tại Đại hội Đoàn TNCS TP.HCM tháng 7-1977: “... Lẽ tất nhiên hoàn cảnh gia đình, xã hội không thể không ảnh hưởng ít hay nhiều đến tư tưởng và tình cảm mỗi con người chúng ta. Nhưng ta phải thấy rằng khi tuổi trẻ đã đi vào cách mạng là bước đầu vượt qua mọi níu kéo, ràng buộc của quá khứ. Bởi vì kinh nghiệm cho thấy số đông bạn trẻ chúng ta dễ tiếp thu cái mới và khi tìm ra lẽ sống, họ dám sống đến cùng. Thế hệ trẻ đang lớn lên ở TP ta, ra đời từ những hoàn cảnh xã hội khác nhau, chịu ảnh hưởng tinh thần và tín ngưỡng khác nhau. Không ai chọn cửa để sinh ra. Đối với mỗi người trẻ tuổi đang bước vào đời, chúng ta nhìn họ như nhau, cùng là những người chủ tương lai của TP. Xã hội muốn tuổi thanh xuân không mặc cảm và rất thanh thản trong tâm hồn. Không phân biệt đối xử trên con đường đi tới... Xã hội phải đối xử công bằng với tất cả lớp người trẻ đi lên với xã hội này, ai ai cũng có nghĩa vụ và quyền lợi như nhau. Vì lợi ích của toàn xã hội, chúng ta lấy thực tâm, thực học, thực tài làm tiêu chuẩn, không để quá khứ ràng buộc tương lai mà hạn chế chí tiến thủ và hoài bão cống hiến của mỗi người trẻ tuổi”.
Phát biểu của Bí thư Thành ủy Võ Văn Kiệt đã như một thông điệp về đại đoàn kết-hòa hợp-hòa giải dân tộc. Câu nói nổi tiếng “Không ai chọn cửa để sinh ra“ lại một lần nữa vang lên trong buổi ông nói chuyện với hàng chục ngàn thanh niên ở công viên Tao Đàn. Phát biểu đó được đăng tải nguyên văn trên báo Tuổi Trẻ số ngày 30-9-1977, đã tác động rất tích cực đến tâm tư tình cảm của giới trẻ Sài Gòn.
Đến lúc nghe chú Sáu Dân nói những lời này như “xã hội phải đối xử công bằng với tất cả lớp người trẻ đi lên với xã hội này...”, chúng tôi mới ngộ ra tấm lòng của chú đối với lớp trẻ Sài Gòn, ẩn sau chủ trương thành lập lực lượng thanh niên xung phong (TNXP) của ông: công việc kiến thiết đất nước, phục hồi sản xuất sau chiến tranh cần có sự chung tay của đông đảo những người lao động trẻ. Họ được mời gọi gia nhập lực lượng TNXP với tiêu chí duy nhất là tự nguyện, bất kể lý lịch xuất thân. Chính hình thức tổ chức “lực lượng TNXP” đã trở thành cánh cửa mở rộng lối vào đời cho hàng vạn bạn trẻ dù xuất thân từ đâu.


LÊ VĂN NUÔI

emcungyeukhoahoc
26-11-2012, 12:37 PM
Trái tim lớn của đồng chí Võ Văn Kiệt tuy phải dành phần lớn nhịp đập cho vận nước, nhưng vẫn dành chỗ cho những cảm xúc nhân văn.



<tbody>
http://images1.tuoitre.vn/tianyon/ImageView.aspx?ThumbnailID=601670


Các văn nghệ sĩ, nhà báo và thân hữu trong buổi họp mặt mừng thọ đồng chí Võ Văn Kiệt 80 tuổi tại quê nhà Vĩnh Long năm 2002 - Ảnh tư liệu

</tbody>
Khi còn ở TP.HCM, ông đã dành nhiều buổi tối đến nhà hát thưởng thức các vở kịch, cải lương đặc sắc và giao du gặp gỡ anh em văn nghệ sĩ, nhà báo.
Khi thì ông mời hàng trăm văn nghệ sĩ đủ mọi ngành, từ nhạc sĩ, ca sĩ tân nhạc đến các soạn giả cải lương, nhà viết kịch... đến một nhà hàng sân vườn ven sông để nghe văn nghệ sĩ phát biểu, ca hát. Khi thì ông đến trụ sở Hội Văn học nghệ thuật TP.HCM làm việc với các anh ban chấp hành. Khi thì ông rủ một số văn nghệ sĩ thân thiết như nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, Tôn Thất Lập, Trần Long Ẩn, nhà văn Nguyễn Quang Sáng,Trầm Hương, Đông Thức, các nhà báo Thép Mới, Thái Duy, Võ Như Lanh, Kim Hạnh, Huỳnh Sơn Phước... cùng ông đi thực tế công trường này hay công trình kia.
Mấy năm đầu sau ngày giải phóng, tuồng tích sân khấu cải lương bị kiểm soát nội dung gắt gao, có một số tuồng bị cấm trình diễn. Nhưng chú Sáu Dân đã chỉ đạo các ngành quản lý văn hóa: Phải đọc kỹ từng vở, nếu có những chi tiết nào trong các vở tuồng không phù hợp thì cắt bỏ hay sửa lại. Vì để viết được một vở tuồng, tác giả phải bỏ ra rất nhiều chất xám. Chúng ta không nên lãng phí!
Nghệ sĩ Phùng Há nói “Anh Sáu Dân là một nhà lãnh đạo có suy nghĩ thoáng, đã “cứu” rất nhiều soạn giả, tạo cho họ một niềm tin để sáng tác nhiều vở tuồng khác”. Khi vở cải lương Tiếng trống Mê Linh ra đời, các nhà quản lý văn hóa đòi phải chọn diễn viên có lý lịch nhân thân tốt đóng vai Hai Bà Trưng và giải chuyện này lên hỏi chú Sáu Dân.
Tưởng đâu chuyện này sẽ phải bàn cãi căng thẳng, ai ngờ chú Sáu chỉ cười, trả lời: “Nếu muốn như vậy thì mấy anh đi mời hai chị Nguyễn Thị Định, Nguyễn Thị Bình lên sân khấu đóng vai Trưng Trắc, Trưng Nhị đi!”. Thế là giải quyết xong, hết tranh cãi.
Nhạc sĩ Trần Long Ẩn đã kể: “Trong một lần đi thực tế với chú Sáu Dân ở khu rừng đước Cần Giờ, xúc động trước hình ảnh chú Sáu lặn lội trong rừng đước, trong tôi nảy ra ý bài hát Một đời người, một rừng cây. Con người phải sống chan hòa trong tập thể, như cây mọc sát nhau mới đứng thẳng. Chúng tôi còn đi thực tế ở thủy điện Trị An, đường dây 500kV và khi về thường có ngay tác phẩm. Tôi vẫn nung nấu mãi một bài hát về nụ cười Võ Văn Kiệt”.
Trước đây nhiều người lầm tưởng nhạc sĩ Trịnh Công Sơn viết ca khúc Em còn nhớ hay em đã quên để tặng ca sĩ Khánh Ly. Nhưng trong bộ phim Sống với quê hương do đạo diễn Lê Văn Duy thực hiện năm 1977, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã tâm sự: “Khi ấy mình mới từ Huế vào Sài Gòn. Anh Sáu Dân gợi ý mình đi thực tế Nông trường Thái Mỹ cùng nhiều văn nghệ sĩ Sài Gòn. Khi thấy có quá nhiều trí thức bỏ thành phố ra đi, anh Sáu Dân bảo: “Này, Sơn viết cái gì đó kêu gọi trí thức ở lại. Anh nghĩ cậu có thể làm tốt việc này”.Thế là mình viết ca khúc Em còn nhớ hay em đã quên”.
Khoảng năm 1998, gia đình và thân hữu đã tổ chức sinh nhật ông tại một sân tennis trong dinh Thống Nhất, với thức ăn bày biện đơn giản như đi picnic ngoài trời. Nhiều bạn bè thân hữu, văn nghệ sĩ, nhà báo thân cận ông đã đến dự. Giữa tiệc, nhà thơ Nguyễn Duy đã đọc lại bài thơ Đánh thức tiềm lực tặng ông và kể lại tâm trạng lo lắng của nhà thơ trong lần đầu đọc cho ông nghe bài thơ này khiến ông rất xúc động.
Nhạc sĩ Trần Long Ẩn cũng ôm đàn hát một bài do anh sáng tác, nhại lời một bản nhạc của nhạc sĩ Trần Hoàn: “Một chiều anh Sáu Dân tê-lế-phôn cho Ca Lê Thuần. Và dặn rằng: Làm kinh tế thì nhiều thành phần; còn làm văn hóa thì chỉ có một (thành phần) nhe em!...” khiến mọi người cười nghiêng ngả. Cuối tiệc, các cựu cán bộ Đoàn như Phạm Chánh Trực, Huỳnh Kim Báu, Huỳnh Tấn Mẫm, Lê Văn Nuôi, Lê Hùng Dũng... cùng các nhà báo và các nhạc sĩ nắm tay nhau hát vang bài Nối vòng tay lớn...
Chú Sáu Dân còn quan tâm chăm sóc đời sống cho văn nghệ sĩ, trí thức. Vào một lần gặp năm 1997, khi nghe nghệ sĩ Phùng Há phản ảnh nguyện vọng của những nghệ sĩ lớn tuổi nhưng neo đơn không có nhà ở ổn định, Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã chỉ đạo TP.HCM gấp rút tìm và xây dựng một nhà dưỡng lão dành riêng cho nghệ sĩ. Bà Phùng Há tưởng thủ tướng quá bận bịu nên đã quên lãng việc này.
Nhưng không ngờ, đến năm 1998, nghệ sĩ Phùng Há và nhiều nghệ sĩ lớn tuổi đã được lãnh đạo TP.HCM mời đến dự lễ khánh thành Viện Dưỡng lão nghệ sĩ ở đường Âu Dương Lân, quận 8, khiến các nghệ sĩ già như Ngọc Đáng, Ngọc Thẩm,Thiên Kim... xúc động rơi nước mắt, vì từ nay nhờ ông Sáu Dân và lãnh đạo TP.HCM mà những nghệ sĩ neo đơn không còn lo lắng tìm nơi nương tựa nữa.
Ông còn cấp một ôtô cũ cho nghệ sĩ Phùng Há khi thấy bà lớn tuổi, phải đi lại bằng xe đạp do cháu gái chở. Hoặc như câu chuyện cảm động sau đây về nghĩa cử của ông với nhà văn Sơn Nam.
Chuyện xảy ra khoảng năm 1977-1978. Lúc đó tôi thường giao du thân mật với nhà văn Sơn Nam với tư cách con cháu và cũng do ngưỡng mộ những tác phẩm độc đáo của “ông già Nam bộ” như Hương rừng Cà Mau mà tôi đọc say mê từ thuở nhỏ.
Một hôm ông Sơn Nam tâm sự với tôi: “Ê Nuôi, mày gần gũi ông Sáu Dân, tao nhờ mày một chuyện. Thời kháng chiến 1945, tao có cùng tham gia Ủy ban hành chánh kháng chiến tỉnh Rạch Giá, do ông Sáu làm chủ tịch. Bây giờ tao đang gặp khó khăn là cái nhà tao ở đang nóc dột, cột xiêu, không có tiền sửa. Mà tao đâu có gặp ổng xin được, vậy nhờ mày nói giùm!”.
Vài bữa sau tôi đến nhà thăm chú Sáu Dân và kể chuyện cái nhà dột, cột xiêu của nhà văn Sơn Nam. Tôi hỏi: Chú Sáu có nhớ ông Sơn Nam cùng hoạt động kháng chiến với chú ở Rạch Giá không? Ông nói: “Nhớ chứ!”. Nhưng khi tôi nói đến chuyện ông Sơn Nam nhờ sửa nhà thì ông la tôi: “Công việc thành phố bộn bề, chuyện gì ở cơ sở giải quyết được thì chủ động giải quyết, chứ dồn hết lên chú thì chịu sao nổi!”.
Tôi gãi đầu: “Cháu biết vậy nhưng chuyện giúp sửa nhà, cần tiền, mà nghèo rớt mồng tơi như cháu thì làm sao giúp được!”. Ông dịu giọng: “Thôi được rồi, để chú bàn với văn phòng thành ủy tính. Ghi cho chú địa chỉ nhà ông Sơn Nam đi”. Tôi thở phào ra về.
Một tháng sau ông Sơn Nam gặp tôi, khoe: “Ê Nuôi, ông Sáu ổng cho quân xuống sửa nhà tao ngon lành rồi! Ngày hôm kia, ổng còn cho xe hơi tới đón tao đi cùng ổng ra Nhà hát TP coi cải lương. Rồi trên đường về nhà, ổng còn tặng tao 500 đồng xài chơi”. Nghe kể tôi ngẩn người, không ngờ chú Sáu Dân tuy ban đầu la tôi nhưng lại tận tình với đồng đội cũ đến vậy.


<tbody>
Trong loạt bài này, tác giả Lê Văn Nuôi có tham khảo và trích dẫn sự kiện từ nhiều bài viết của nhiều tác giả đăng trong các sách: Ấn tượng Võ Văn Kiệt - NXB Trẻ 2002; Dấu ấn Võ Văn Kiệt - NXB Văn Hóa Sài Gòn 2008; Võ Văn Kiệt trong lòng trí thức - NXB Văn Hóa Thông Tin 2009 và từ nhiều số báo Tuổi Trẻ. Xin chân thành cảm ơn các tác giả và nhà xuất bản trên.
* “Võ Văn Kiệt là một trong những nhà lãnh đạo được dân tin yêu nhất. Chỉ riêng cái tên Sáu Dân đã nói lên cốt cách của Võ Văn Kiệt. Sáu Dân là vậy đó. Một ông thủ tướng nói ít, làm nhiều, gần dân, dân mến... Con người ấy là một người bạn chân thật... Đó là một người bạn chơi được!”. (Giáo sư Trần Văn Giàu)
* “Là một nhà lãnh đạo gần dân, thân dân, yêu dân, trọng dân, hầu dân... anh Sáu Dân biết tắm mình trong dân, đó là tắm mình trong suối nguồn trong sạch, tươi trẻ và sáng suốt. Sống trong dân là sống trong thực tế cuộc sống. Thường xuyên như vậy. Lúc khó khăn nguy hiểm càng như vậy... Mỗi lần gặp thách thức, phải tìm giải pháp cho vấn đề nan giải là anh Sáu đến ngay nơi thách thức ấy... gặp gỡ dân, giáp mặt với thực tế cuộc sống”. (Trần Việt Phương, nguyên thư ký Thủ tướng Phạm Văn Đồng)


</tbody>
LÊ VĂN NUÔI