PDA

View Full Version : Ngổn ngang chính tả



emcungyeukhoahoc
22-12-2012, 08:24 AM
Các cuộc tranh luận quanh vấn đề viết tên người, địa danh của nước ngoài trong tiếng Việt đã diễn ra từ lâu, nay lại đang sôi nổi và vẫn chưa thể đi đến kết luận thống nhất. Tại sao một vấn đề tưởng như rất đơn giản lại trở nên phức tạp và khó giải quyết đến vậy? Ở những nước sử dụng bảng chữ cái để ghép vần, người ta đều viết (và đọc) tên nước ngoài theo cách riêng của nước mình. Còn ở những nước dùng chữ tượng hình gốc Hán tự, người ta cũng dùng chữ nước mình để phiên âm tên người, địa danh viết bằng văn tự ghép vần của các nước ngoài.

Sự lộn xộn

Tiếng Việt là một ngôn ngữ đơn âm tiết, vốn dùng chữ tượng hình Hán (đọc theo âm Việt) làm chữ viết của mình, rồi lại bỏ chữ Hán - Việt đó để dùng chữ cái Latin làm quốc ngữ ghép vần, nên việc viết tên người, địa danh nước ngoài hiện nay hết sức lộn xộn, không theo nguyên tắc chung nào cả.
Theo nguyên tắc bảo đảm sự nhất quán giữa tên nước với địa danh và tên người của mỗi nước, nếu tên nước được viết bằng từ Hán - Việt thì các tên kia cũng phải viết bằng từ đó. Ví dụ: tên nước là Pháp (Lang Sa) thì tên thủ đô nước đó phải là Ba Lê (chứ không phải Paris), còn các danh nhân nước đó phải là Lư Thoa (chứ không phải là Rousseau hay Rút-xô).
Nhưng trong tiếng Việt hiện hành, nguyên tắc đó chỉ được áp dụng chủ yếu cho Trung Quốc, với tất cả các tên đất, tên người đều là từ Hán - Việt (ngoại trừ những tên người phải viết bằng chữ cái Latin do không tìm được âm Hán - Việt). Nguyên tắc này cũng ngẫu nhiên được áp dụng cho một số trường hợp nữa, khi tên nước cùng các địa danh và tên người nước đó may mắn đều được viết theo cùng một gốc Latin.
Tuy nhiên, nguyên tắc này không thể áp dụng trong đa số trường hợp khác, dẫn tới tình trạng tên nước viết theo một kiểu còn tên thủ đô cùng mọi địa danh và tên người lại viết theo một (hoặc nhiều) kiểu khác. Chẳng hạn nước Ba Lan được tặng một cái tên vừa Hán - Việt lại vừa phiên âm tiếng Anh (Poland), còn thủ đô của nó khi thì được phiên âm hoặc viết theo tiếng Pháp (Vac-xô-vi hoặc Varsovie), khi thì theo tiếng Ba Lan (Vac-xa-va hoặc Varszawa), lúc lại dùng tiếng Anh (Warsaw).

Chọn cách nào?

Sự lộn xộn trong cách viết (và đọc) tên nước ngoài như trên cho thấy sự thiếu chính xác và nhất quán trong ngôn ngữ hiện đại của dân ta, khiến giá trị khoa học của tiếng Việt bị giảm sút. Vậy chúng ta phải khắc phục tình trạng lộn xộn đó để lập lại trật tự bằng cách nào? Có một số phương án để lựa chọn.
Trước hết, có thể nghĩ đến việc phiên âm tất cả các danh từ riêng Latin hoặc Latin hóa thành các từ Hán - Việt như ông cha ta đã làm xưa kia. Khi ấy ta sẽ có một nguyên tắc nhất quán như Trung Quốc đang áp dụng hiện nay, nghĩa là bỏ Singapore hoặc Xin-ga-po để trở về với Tân Gia Ba, bỏ Philippines hoặc Phi-líp-pin để viết Phi Luật Tân...
Nhưng phương án này không thể thực hiện được vì chẳng còn mấy ai biết chữ Hán để viết như các cụ xưa, dù là viết lại bằng chữ quốc ngữ. Hơn nữa, đây là một giải pháp phản tiến hóa đối với thế giới hiện đại (ngay cả Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng cần có thêm hệ thống phiên âm Latin để trợ giúp chữ Hán tượng hình của họ).
Một số người đề nghị dùng chữ cái Latin để viết đúng các từ gốc nguyên dạng bản ngữ. Nhưng đó là một giải pháp bất khả thi vì không ai biết hết hàng trăm ngôn ngữ trên thế giới để viết đúng tiếng bản ngữ, và bảng chữ cái Latin cũng không đủ khả năng thể hiện được hết thảy các ngôn ngữ đó.
Hiểu rõ một nhược điểm lớn trong tiếng Việt là không có cách gọi riêng của mình đối với các tên nước ngoài (mà phải gọi các tên đó qua một số ngôn ngữ trung gian khác), nên các học giả nước ta hồi giữa thế kỷ 20 đã tạo ra cách viết tên nước ngoài riêng cho người Việt.
Ðó là phiên âm tên nước ngoài bằng chữ quốc ngữ Latin và dùng dấu gạch ngang (-) để chia tách những từ đa âm thành nhiều âm tiết đơn cho dễ đọc (Mat-xcơ-va, Mông-te-xki-ơ, Oa-sinh-tơn...). Nhưng khi đất nước hội nhập quốc tế và trình độ ngoại ngữ của nhân dân được nâng cao, người ta lại nhận ra cách phiên âm này bất tiện trong giao tiếp và trong khoa học.
Khi các phương án trên đều bộc lộ những sự bất cập của chúng thì chúng ta có thể tìm thấy một giải pháp hữu hiệu qua quy định về sáu ngôn ngữ chính thức của Liên Hiệp Quốc dùng cho 193 nước thành viên.
Ngoại trừ tiếng Ả Rập quá xa lạ với tiếng Việt cả về ngữ âm, ngữ pháp và văn tự, dựa trên năm ngôn ngữ chính thức của Liên Hiệp Quốc, chúng ta có thể đề xuất một nguyên tắc chung nhất quán cho việc viết tên nước ngoài trong tiếng Việt: danh từ riêng (tên đất, tên người) của nước ngoài được viết theo nguyên dạng tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha; theo nguyên dạng tiếng Nga Latin hóa và theo nguyên gốc chữ Hán - Việt Latin hóa. Nguyên tắc chung này sẽ được cụ thể hóa bằng những quy định cho từng trường hợp áp dụng nguyên dạng và nguyên gốc của từng ngôn ngữ được dùng.

Tiến sĩ giáo dục LÊ VINH QUỐC
TTCT

emcungyeukhoahoc
22-12-2012, 08:25 AM
“Chữ quốc ngữ có được cương vị thật sự sau Cách mạng Tháng Tám. Tuy nhiên, chưa có bất kỳ văn bản nào của Nhà nước (cấp quốc gia) công nhận đó là quốc tự. Ngay cả tiếng Việt cũng chưa được ghi trong hiến pháp là ngôn ngữ quốc gia...”.


<tbody>
http://images1.tuoitre.vn/tianyon/ImageView.aspx?ThumbnailID=607144


Lỗi chính tả trên biển hiệu cũng là một thực tế đáng báo động. Trong ảnh: biển hiệu của một cửa hàng xôi trên đường Cống Vị, Ba Đình, Hà Nội - Ảnh: NAM KHÁNH

</tbody>

Ý kiến của GS.TS Đinh Văn Đức khiến không ít người ngỡ ngàng tại hội thảo “Xây dựng chuẩn mực chính tả thống nhất trong nhà trường và trên các phương tiện truyền thông đại chúng”, khai mạc sáng 21-12 tại TP.HCM. Hội thảo do ba đơn vị phối hợp tổ chức: báo Thanh Niên, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐHQG TP.HCM) và Trường ĐH Sài Gòn.
Nêu ra những thiếu sót vĩ mô trong cách ứng xử với tiếng Việt như thế, GS Đinh Văn Đức cho rằng: “Do vậy, tính tự phát trong sử dụng ngôn ngữ và văn tự là tất yếu khi vắng bóng hành lang pháp lý và những chế tài điều chỉnh các hành vi”.

Lộn xộn ngôn ngữ trên biển hiệu

TS Nguyễn Hồng Cổn trình bày tình hình sử dụng ngôn ngữ và chính tả hiện nay thông qua khảo sát thực tế từ 120 biển hiệu các cửa hàng tại phố Mã Mây, Hà Nội. Qua đó, chỉ riêng việc viết địa chỉ cơ sở trên biển hiệu, ông đã ghi nhận có đến 23 trường hợp không thống nhất về chính tả.
Thực tế này được TS Cổn gọi là đáng báo động, và ông đề xuất nên có quy định thống nhất về cách sử dụng ngôn ngữ trên biển hiệu, cũng như quy định chính tả cho ngôn ngữ biển hiệu dựa trên chuẩn chính tả chung. “Chúng ta vốn đã lộn xộn trong kiến trúc rồi, nay các biển hiệu cũng lộn xộn về ngôn ngữ nữa thì bộ mặt xã hội không đẹp” - ông nhấn mạnh.
Với cách tiếp cận gần tương tự TS Nguyễn Hồng Cổn, ThS Đinh Xuân Hảo tiến hành khảo sát các “bảng truyền thông” (bảng hiệu, bảng quảng cáo, bảng thông tin, yết thị, biểu ngữ) và đưa ra báo động về lỗi chính tả trong các trường hợp này.
Bà Hảo nêu hàng loạt ví dụ thực tế về sai chính tả, từ những lỗi nho nhỏ xuất phát từ cách phát âm vùng miền như “hoa quả rầm”, “quà niu niệm” đến những lỗi lớn khó chấp nhận như dòng chữ “Văn phòng HĐND tỉnh Bạc Liêu đang khuẩn trương hoàn tất các công việc...”.
Đặc biệt, bà Hảo đã dẫn “Báo cáo tình hình chính tả văn bản tiếng Việt” do Viện Công nghệ thông tin - Đại học Quốc gia Hà Nội và Công ty CP truyền thông và công nghệ VieGrid công bố ngày 28-7-2010 cho thấy tỉ lệ lỗi chính tả trung bình của văn bản tiếng Việt là 7,79%, cao gần tám lần so với chuẩn 1%.
Hội thảo sôi động hẳn lên khi GS Đinh Văn Đức đưa tờ báo Thanh Niên làm dẫn chứng: “Ngay trang 20 số báo ra hôm nay còn đăng một đoạn tiếng Anh mà không dịch ra tiếng Việt”.
Ông Đức nêu một quan điểm thuộc chuyên môn ngôn ngữ học là “nguyên tắc tôn trọng tuyệt đối bản ngữ” để nhấn mạnh “tôi phản đối cách làm này”. Và cách ghi, phiên âm tiếng nước ngoài như thế nào vẫn còn tồn tại nhiều ý kiến khác nhau giữa các nhà chuyên môn.
GS Nguyễn Minh Thuyết đề xuất Chính phủ có thể giao cho Viện Khoa học xã hội VN chủ trì xuất bản hằng tháng một tài liệu hướng dẫn cách phiên âm các tên riêng nước ngoài mới xuất hiện để thống nhất sử dụng trong phạm vi toàn quốc.

Rất cần có Luật ngôn ngữ

Các ý kiến tham luận gặp nhau ở tinh thần đề dẫn được TS Nguyễn Hữu Chương nêu rõ: Nhiệm vụ chính của hội thảo này không phải là bàn về vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ mà là đưa ra ý kiến hợp lý để Nhà nước đề ra một chuẩn chính tả thống nhất.
Theo tinh thần đó, TS Nguyễn Minh Thuyết kiến nghị Chính phủ “cần sớm ban hành quyết định chính thức về bảng chữ cái tiếng Việt và tiếng các dân tộc đã có chữ viết, về một số quy tắc chính tả còn thiếu hoặc chưa thống nhất”. Ông cũng lưu ý về trường hợp đưa hay không đưa các ký tự f, j, w, z vào bảng chữ cái tiếng Việt rằng: việc bổ sung chữ cái vào bảng chữ cái không thuộc thẩm quyền cấp cục hay cấp bộ (...) mà ít ra phải do Chính phủ quy định.

Bà Đinh Xuân Hảo nhắc lại “trong vòng 20 năm qua, các cơ quan có thẩm quyền đã liên tiếp ban hành các quy định khác nhau về văn bản tiếng Việt”, và nhấn mạnh: cần sự ra đời của Luật ngôn ngữ để định hướng cho mọi hoạt động ngôn ngữ thống nhất theo đúng chuẩn.
TS Võ Văn Sen cũng cho rằng sau 400 năm hình thành và phát triển, một số vấn đề về chính tả tiếng Việt cần xem xét lại dưới góc độ khoa học và xã hội, tránh việc trong một quốc gia thống nhất lại có hai, ba hình thức chính tả khác nhau.
Ủng hộ quan điểm này, nhà nghiên cứu Trần Chút trong phần phát biểu kết luận hội thảo đã cho rằng: “Luật ngôn ngữ chắc chắn là một công cụ quan trọng để bảo vệ và phát huy “linh hồn dân tộc” của cộng đồng các dân tộc anh em trong đại gia đình Tổ quốc VN”.
LAM ĐIỀN


<tbody>
Tên riêng Trung Quốc, Nhật, Hàn nên viết thế nào?

Rất nhiều vấn đề từ thực tế chính tả được các đại biểu nêu ra đã góp vào bức tranh sử dụng ngôn ngữ và thể hiện chính tả còn đang rất ngổn ngang.
TS Đoàn Lê Giang đề xuất cách viết tên riêng các nước: Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản không theo cách phiên âm Hán Việt. Theo đó, đối với trường hợp Trung Quốc, tên người, tên đất trong thời kỳ từ đầu thế kỷ 20 trở đi thì không nên đọc/viết theo phiên âm Hán - Việt, như thế khiến cách nói và cách viết của chúng ta có vẻ dị biệt, không giống với thông lệ quốc tế, không thể hiện đúng tên người, tên đất Trung Quốc và tạo ra cảm giác gần gũi không cần thiết.
Ông nói: “Nhân danh địa danh ở thời kỳ “đồng văn” (từ thế kỷ 19) nên nhất loạt dùng phiên âm Hán - Việt. Chúng ta sẽ đọc/viết là Khổng Tử, Giả Nghị, Đào Uyên Minh, Đỗ Phủ, Tương Giang...Như vậy chúng ta vẫn đọc thơ Nguyễn Trãi theo âm ấy: “Đầu tiếc đội mòn khăn Đỗ Phủ/Tay còn lựa hái cúc Uyên Minh” mà không cần đọc là “Đầu tiếc đội mòn khăn Du Fu/ Tay còn lựa hái cúc Yuan Ming”!...Nhưng tên riêng Trung Quốc thời kỳ tình trạng “đồng văn” chấm dứt (từ đầu thế kỷ 20 trở đi), chúng ta nên đọc/viết theo đúng âm Bắc Kinh (bính âm). Nếu chưa thực hiện được ngay thì tên riêng Trung Quốc đương đại (từ sau 1979) nhất thiết phải đọc/viết theo quy tắc ấy”.
Còn trường hợp Nhật Bản và Hàn Quốc thì ông đề xuất nên đọc/viết theo chữ phiên âm Latin/Romaji của tiếng Nhật, Romaja của tiếng Hàn.

</tbody>

theo Tuổi Trẻ