PDA

View Full Version : Hiền hòa như lễ hội tại Nam bộ



obaasan
13-03-2015, 05:06 PM
Hiền hòa như lễ hội tại Nam bộ

(Kỳ 1): Lễ hội không có tính khép kín

Thứ Năm, 12/03/2015 14:00
Tác giả: Nguyễn Thị Khánh Trâm, Thể thao & Văn hóa

Nam bộ là vùng đất có nhiều cơ sở tín ngưỡng với những lễ hội dân gian, lễ hội tôn giáo mà tầm ảnh hưởng cũng như quy mô lan tỏa lớn mang tính vùng và liên vùng, hàng năm thu hút hàng chục, hàng trăm ngàn, thậm chí hàng triệu lượt người tham dự. Chúng ta có thể kể đến lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam (Châu Đốc, An Giang), lễ hội núi Bà Đen (Tây Ninh), lễ hội Nghinh Cô (Long Hải, Bà Rịa - Vũng Tàu), lễ hội chùa Bà (Bình Dương), lễ hội Gò Tháp (Đồng Tháp), lễ hội Nguyễn Trung Trực (Rạch Giá, Kiên Giang)…


Điều đáng nói là hầu hết các lễ hội ở miền đất này diễn ra hết sức hiền hòa, linh thiêng, vui vẻ, dù nhiều lễ hội có tính ganh đua quyết liệt như lễ hội Ok-om-bok đua ghe ngo (Sóc Trăng), lễ hội đua bò (Bảy Núi, An Giang)... Người dân địa phương và khách du lịch, khách hành hương gần như chưa hề chứng kiến những cảnh giẫm đạp lên nhau gây mất an ninh trật tự hay tranh giành lộc thánh dẫn đến tranh cướp, đánh nhau.


Vì sao lễ hội tại Nam bộ hiền hòa như vậy? Thể thao & Văn hóa lần lượt giới thiệu những phân tích của các nhà nghiên cứu có kinh nghiệm về văn hóa Nam bộ, hầu mong khơi gợi thêm nhiều góc nhìn khác.


Mở đầu cho loạt bài về đề tài này, Thể thao & Văn hóa giới thiệu bài viết của Nguyễn Thị Khánh Trâm - chuyên viên của Phân viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam tại TP.HCM.


“Là người sinh ra và lớn lên ở miền Bắc nhưng tôi có một thời gian khá dài làm việc và sinh sống ở đất phương Nam. Từ góc độ khách du lịch, góc độ điền dã lấy tư liệu nghiên cứu, từ kết quả những đợt điều tra xã hội học, tôi nghĩ lễ hội tại Nam bộ hiền hòa vì có vài đặc điểm riêng.



Không gian mở


Quan niệm có tính cát cứ xưa nay ở các lễ hội miền Bắc như “trống làng nào làng ấy đánh, thánh làng nào làng ấy thờ” không thấy thể hiện ở những lễ hội Nam Bộ. Người dân phương Nam quan niệm “lễ hội là của chung”, nhiều người đi lễ hội là đi chơi lấy vui là chính, có người đi để biết, kết hợp với thực hành tín ngưỡng. Có những người năm nào cũng đi vì nhu cầu và niềm tin vào đối tượng thờ tự...


<center>
http://media.thethaovanhoa.vn/2015/03/12/05/07/Ba-chua-xu.JPG


Lễ rước vía Bà Chúa Xứ núi Sam thường có khoảng 1 triệu lượt người tham dự, nhưng năm nào cũng “ôn hòa” và trật tự. Ảnh: TL





</center>Về quy mô, các lễ hội Nam bộ là lễ hội mở, không có tính khép kín (của 1 làng, 1 địa phương) , thậm chí có nhiều lễ hội mang tính vùng và liên vùng nên đã thu hút số người tham dự rất đông, lên đến hàng triệu người như lễ hội Bà Chúa Xứ ở núi Sam, lễ hội Nguyễn Trung Trực, lễ hội Oc Om Bok đua ghe ngo…
Trong những ngày diễn ra lễ hội, hiếm thấy có trường hợp phải đi cấp cứu do đánh nhau hay bị chết chẹt giữa không gian hỗn độn, náo loạn mà không thoát ra được.

Quản lý linh hoạt


Ở hầu hết những cơ sở tín ngưỡng đều có ban quản lý, nhưng người dân cũng tham gia “quản lý” lễ hội một cách rất tự nguyện như giữ trật tự, hướng dẫn đi lại, nấu ăn, làm vệ sinh, giữ xe... Ở nhiều nơi, các hình thức đón tiếp du khách hay người hành lễ rất thực tế với tấm lòng rộng mở, thân thiện. Tại lễ hội chùa Bà Thiên Hậu vừa diễn ra ở Bình Dương (5/3/2015) có những điểm phát nước, khăn ướp lạnh, bánh mì, xôi… của những nhóm tự nguyện.

Nhìn chung, ở các lễ hội Nam bộ người dân biết rất rõ mục đích, ý nghĩa, giá trị của lễ hội cộng với đức tính rộng rãi nói chung của người Nam bộ nên họ đã dành thời gian, công sức, tiền bạc… đóng góp. Có nhiều lễ hội, trước khi khai mạc cả tháng, người dân ở khắp nơi đã gửi gạo, dầu ăn, củi đốt, nước tương, gia vị… và trong những ngày lễ hội là các thực phẩm như rau, củ, quả… để góp cho bếp ăn miễn phí phục vụ tất cả mọi người, từ du khách đến tín đồ (như lễ hội Nguyễn Trung Trực, lễ hội Bà Chúa Xứ, lễ hội Gò Tháp…).

Quan niệm khác về “lộc”


Khi đề cập đến các lễ hội miền Bắc, một số nhà nghiên cứu đã nói đến vấn đề “đứt gãy văn hóa” nên “mù tâm linh”, từ đó mới có nhiều chuyện dở khóc dở cười và những hành vi gây phản cảm khiến công chúng phê phán. Ở Nam bộ, hầu hết các lễ hội diễn ra với biển người tham dự nhưng hầu như không để lại sự cố nào. Về mặt tư duy, người dân không có suy nghĩ phải lấy được cái gì (theo cách cướp, chiếm, giành nhau… cho bằng được) mà vật lấy được xem là “lộc”. Người dân tôn trọng vật cúng của mình và của người khác.


Người dân xem vật cúng là thiêng liêng nên tôn trọng, nhưng không giành giật. Người đi lễ nếu có cầu nguyện thì họ “xin/cầu” (sức khỏe, tài lộc, bình an…), những người buôn bán thì “vay” tiền (Bà Chúa Xứ, Bà Thiên Hậu…).


Đồ cúng thường là nhang đèn, trái cây, tiền… nhưng không có hiện tượng nhét tiền vào tay Phật hay để khắp nơi trên điện thờ. Phần lớn người dân bỏ tiền vô thùng công đức hoặc đưa trực tiếp cho bộ phận tiếp nhận (có ghi sổ sách). Người dân không xem đồng tiền như vật dẫn (kết nối 2 thế giới âm - dương) để từ đó khấn những lời vụ lợi, thậm chí mặc cả với thần linh. Họ cúng tiền là gửi tình cảm vào đối tượng thờ tự và trách nhiệm tôn tạo di tích.

Nhiều cơ sở tín ngưỡng ở Nam bộ sử dụng tiền công đức ngoài việc tôn tạo, trùng tu di tích và trả lương cho bộ phận trông coi còn chi cho phúc lợi xã hội một số tiền khá lớn (làm hạ tầng, xây nhà tình nghĩa, trợ cấp người nghèo, trường học…). Chỉ tính riêng ở cơ sở miếu Bà ở núi Sam, trong 10 năm từ 2000 đến 2009, số tiền chi cho phúc lợi xã hội hơn 85 tỷ đồng - theo sách Lịch sử xây dựng và phát triển miếu Bà Chúa Xứ núi Sam”.

(Còn tiếp)


Nguyễn Thị Khánh Trâm
Thể thao & Văn hóa


Nguồn : http://thethaovanhoa.vn/van-hoa-giai-tri/hien-hoa-nhu-le-hoi-tai-nam-bo-ky-1-le-hoi-khong-co-tinh-khep-kin-n20150312050816076.htm

obaasan
13-03-2015, 05:10 PM
Hiền hòa như lễ hội tại Nam bộ
(Kỳ 2): Cốt lõi văn hóa làm nên sự 'hiền hòa' Thứ Sáu, 13/03/2015 10:11

Tác giả: Th.S Lê Công Lý, Thể thao & Văn hóa


(Thethaovanhoa.vn) - Nam bộ có 3 lễ hội lớn là vía Bà Chúa Xứ núi Sam (An Giang, với trung bình khoảng 1 triệu lượt người tham dự), lễ giỗ anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực ở Rạch Giá (Kiên Giang, khoảng 600 ngàn người) và lễ hội Ok-om-bok của đồng bào Khmer (chủ yếu ở Sóc Trăng, Trà Vinh, khoảng 400 ngàn người).


Ba lễ hội nói trên thực sự là “thời điểm mạnh” của cộng đồng: vừa là dịp để con người giao tiếp với đấng thiêng liêng, lại vừa là dịp để thực hành tinh thần dân chủ, thể hiện chất nhân văn nhân bản, nghĩa là dịp để con người củng cố mối quan hệ tốt đẹp với nhau.

Gìn giữ sự thiêng liêng


Lễ vía Bà Chúa Xứ núi Sam diễn ra từ ngày 23 đến ngày 27/4 âm lịch, gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẹ Đất của lưu dân người Việt trên vùng đất mới. Nghi thức quan trọng nhất trong lễ hội vía Bà là nghi thức tắm Bà diễn ra vào lúc 24h ngày 23 rạng sáng 24/4 âm lịch. Đây thực chất chính là nghi thức cầu mưa phổ biến của cư dân nông nghiệp vào lúc cao điểm của mùa nắng. Như vậy, lễ vía Bà không chỉ gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu, với công cuộc khai cương thác địa ở vùng Châu Đốc tân cương mà còn là lễ nghi nông nghiệp thể hiện ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.


Lễ giỗ anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực ở Rạch Giá diễn ra từ ngày 26 đến ngày 28/8 âm lịch. Sinh thời, ông Nguyễn là đại tín đồ của đạo Bửu Sơn Kỳ Hương nên sau khi hy sinh ông sớm được tôn thờ của đạo Bửu Sơn Kỳ Hương, Tứ Ân Hiếu Nghĩa và sau này là Phật giáo Hòa Hảo với danh hiệu Quan Thượng đẳng đại thần.



http://media.thethaovanhoa.vn/2015/03/13/08/14/Nguyen-Trung-Truc.jpg


Lễ giỗ anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực năm 2009 có khoảng 900 ngàn lượt người, năm 2013 có gần 1 triệu lượt người. Ảnh: Huỳnh Phương



Chính vì vậy mà lễ giỗ này chỉ sử dụng thức ăn chay để cúng và đãi khách thập phương. Mỗi kỳ giỗ ông tại đây tiêu thụ đến hơn 60 tấn gạo và hàng trăm tấn thực phẩm các loại do bá tánh tự nguyện quyên góp. Như vậy, ở lễ giỗ ông Nguyễn có sự hòa trộn giữa tín ngưỡng anh hùng dân tộc và niềm tin tôn giáo. Chính nguồn cội tâm linh đó làm nên sức thu hút lớn lao của lễ giỗ ông Nguyễn và tính chất tự nguyện tự giác, nhiệt tình, vô tư và hòa hiếu của hơn nửa triệu người tham gia.



Lễ hội Ok-om-bok được tổ chức vào dịp Rằm tháng 10 âm lịch, lúc cao điểm của mùa nước lũ trong năm và là thời điểm chuẩn bị thu hoạch vụ lúa mùa. Gồm nhiều lễ thức và tiết mục, trong đó đút cốm dẹp cho trẻ con ăn chính là nghi thức cầu mùa; thả đèn nước (hoa đăng) chính là nghi thức tạ ơn thần nước; và thả đèn gió (đèn trời) chính là nghi thức cầu tạnh để bắt đầu thu hoạch. Tiết mục hấp dẫn nhất trong lễ hội Ok-om-bok chính là đua ghe ngo, nhằm cổ vũ tinh thần thượng võ, sức mạnh của hợp quần đồng thời mang ý nghĩa ma thuật nhằm tiễn nước.



Với ý nghĩa thiêng liêng đó, mỗi dịp tham gia lễ hội là một cuộc hành hương, là một sinh hoạt vừa đời thường vừa tâm linh, là dịp soát xét lương tâm, bồi dưỡng lương tri để hướng thiện. Đó cũng chính là quan niệm về lễ hội của đồng bào Khmer: Lễ hội chính là dịp để “làm phước”, tức làm những việc tốt đẹp để tích luỹ phước báo cho kiếp sau. Chính vì vậy mà phần lớn các lễ hội Khmer đều được gọi là “bund”, nghĩa là “đám phước” theo tinh thần vô ngã vị tha của Phật giáo.



Theo nghĩa đó, người ta đến lễ hội là để cho đi chứ không phải để nhận về, không phải để mưu lợi, càng không phải để tranh đoạt.



Tôn vinh một hệ giá trị



Theo chúng tôi, có được diện mạo tốt đẹp như trên là vì ba lễ hội này chứa đựng cái cốt lõi văn hóa quý giá bên trong nó: chất nông nghiệp và tinh thần dân tộc. Chính chất nông nghiệp làm nên tính hiếu hòa và tinh thần dân tộc làm nên sự đoàn kết, thương yêu nhau giữa những người tham dự.



Tuy nhiên, bao trùm trên hết vẫn là bản chất lưu dân nơi vùng đất mới. Chính cái chất phóng khoáng, rộng rãi, lòng bao dung và đức vị tha vốn có của lưu dân làm nên đức tính hòa hiếu của người dân, mà lễ hội chính là dịp thể hiện tập trung nhất phẩm chất tâm hồn của họ.



Nói cách khác, ba lễ hội đó tưởng chừng để hướng đến đấng thiêng liêng và hoài vọng về quá khứ, nhưng thực ra mục đích cuối cùng chính là hướng đến những con người cụ thể tham gia lễ hội này và phục vụ cho đời sống hiện tại. Do đó, trong thời khắc lễ hội, cái thiêng và cái tục hòa làm một, con người hòa cùng đất trời và đấng thiêng liêng, cá nhân hòa mình vào cộng đồng, cộng mệnh và cộng cảm với nhau. Con người trong hiện tại phút chốc được thăng hoa cùng vũ trụ, trải lòng cùng lịch sử dài dằng dặc của tiền nhân.



Lễ hội, theo đúng nghĩa của nó, phải tôn vinh một hệ giá trị của con người và tuyệt đại đa số người tham gia phải cùng mặc định cảm thông, chia sẻ giao ước thầm lặng này. Do đó, một khi lễ hội mà đa số người tham gia chỉ chăm chăm thu vén “chiến lợi phẩm” về mình, thậm chí ẩu đả nhau để giành phần cho mình, thì đó chính là hình thức thể hiện tập trung nhất cho cái tâm thế tranh đoạt vị kỷ trong đời sống hàng ngày của họ. Khi đó lễ hội không còn là lễ hội theo đúng nghĩa của nó, mà là hình thức mê tín dị đoan, là cơn lên đồng tập thể của những kẻ điên tiết vì tranh đoạt.




Th.S Lê Công Lý
Thể thao & Văn hóa


Nguồn: http://thethaovanhoa.vn/van-hoa-giai-tri/hien-hoa-nhu-le-hoi-tai-nam-bo-ky-2-cot-loi-van-hoa-lam-nen-su-hien-hoa-n20150313081104992.htm

obaasan
13-03-2015, 05:16 PM
http://congdantretphcm.com/cdt/uploads/news/2011_02/dsc_1154.JPG

http://3.bp.blogspot.com/-RS5Kb2ZYxlg/UuDIwUlg7vI/AAAAAAAAAG8/ZIsH057GjVM/s1600/A5.png

http://nld.vcmedia.vn/csttDeFMy3SO0YOFezi5nxAVoVQu9/Image/2012/02/18_6198b.JPG

http://vhttdlkv3.gov.vn/Upload/image/Thang%206/L_%20h_i%20Ch%C3%B9a%20B%C3%A0%20B%C3%ACnh%20D__ng .jpg

http://dantri4.vcmedia.vn/PhxhlPHvyGGAAypd6w1oNmUElJgqw/Image/2015/03/1-35458.jpg

obaasan
13-03-2015, 05:21 PM
http://www.vietravel.com.vn/UserUpload/4606992398_40790fe8e0_o_resize(1).jpg


http://image.phunuonline.com.vn/news/2015/20150305/fckimage/14037844451.jpg