+ Trả lời Chủ đề

Chủ đề: TIẾNG LÓNG SÀI GÒN (Lê Văn Sâm)

Kết quả 1 đến 2 của 2
  1. #1
    Vượt ngàn trùng sóng obaasan has a reputation beyond repute obaasan has a reputation beyond repute obaasan has a reputation beyond repute obaasan has a reputation beyond repute obaasan has a reputation beyond repute obaasan has a reputation beyond repute obaasan has a reputation beyond repute obaasan has a reputation beyond repute obaasan has a reputation beyond repute obaasan has a reputation beyond repute obaasan has a reputation beyond repute obaasan's Avatar
    Ngay tham gia
    Aug 2008
    Bài viết
    3,442
    Rep Power
    10

    TIẾNG LÓNG SÀI GÒN (Lê Văn Sâm)

    TIẾNG LÓNG SÀI GÒN







    Tiếng Lóng Sài Gòn


    (Lê Văn Sâm)



    … Có thể bạn chưa biết


    Một thời, một nơi chốn nào đó, trong đời sống ngôn ngữ dân gian lại nảy sinh ra một số tiếng lóng, một số thành ngữ, một câu hát nhại theo câu hát chính phẩm, hầu hết là để châm biếm, tạo nên nụ cười, hay có khi là để răn đe, tìm sự hoàn thiện trong cuộc sống, chúng chỉ sống một thời rồi tự biến mất, nhường chỗ cho đoạn đời ‘tiếng lóng’ khác đến thay thế. Do đó, việc ghi chúng lại để đọc vui chơi hay phục vụ nghiên cứu văn học dân gian, chỉ có giá trị, khi ghi rõ định vị địa lý và thời gian.


    Tỷ như Sài Gòn vào thập niên 60, thịnh hành một chùm tiếng lóng ’sức mấy’ để thay nói bất lực hay chuyện không thể. Phổ biến đến nỗi, một nhạc sĩ đã chọn làm đề tài cho một bài hát đường phố “Sức mấy mà buồn, buồn chi bỏ đi Tám.”


    Những câu chuyện thuộc loại tiếng lóng đó xuất hiện vào thời buổi Sài Gòn bị tạm chiếm, Tây – Mỹ nhiễu nhương, quê hương chiến tranh buồn phiền; ’sức mấy’ đã trở thành bút hiệu của một chuyên mục phiếm luận trên báo, sau đó một kỹ thuật gia sản xuất còi ôtô đã chế ra một điệu còi ôtô, bấm còi là kêu vang trên phố một dòng nhạc còi auto 9 nốt ‘tính tính tè tè, tè ti tè ti té‘, làm cho đường phố càng náo loạn hơn.


    Trước đó cũng từ bài ca Diễm xưa của Trịnh Công Sơn mà sinh ra cụm từ tiếng lóng ‘xưa rồi Diễm ơi‘, mỗi khi có ai lặp lại một đòi hỏi nào đó, mà người nghe muốn gạt phăng đi.


    Thời các vũ trường mới du nhập Sài Gòn như Mỹ Phụng, Baccara, Tháp Ngà, thì dân chơi gọi Tài-pán tức người điều phối nhóm vũ nữ, bằng tiếng bóng ‘Cai gà‘, gọi cảnh sát là ‘mã tà’, vì police (cảnh sát) hay mang cái dùi cui, tiếng Tây là matraque, đọc trại thành ‘mã tà‘. Cũng từ thời thuộc địa, tiếng Tây chế ra tiếng lóng âm Việt rất nhiều như: ‘gác dan‘ tức thuê người làm bảo vệ; tiếng Pháp gardien đọc trại ra thành gác-dan. Cũng như nói ‘de cái đít‘ tức lùi xe arriere; tiền bồi dưỡng người phục vụ tiếng Pháp: pour-bois âm bồi gọi ‘tiền boa‘, sau này chế ra là ‘tiền bo‘.


    Cũng thời Pháp thuộc, Sài Gòn có nhiều cách nói mà đến nay không ai biết nguyên do. Tỷ như gọi ngân hàng là nhà băng, gọi sở bưu điện là nhà dây thép, mua tem dán bao thư gọi là ‘con cò‘, còn nếu gọi ‘ông cò‘ là chỉ cảnh sát trưởng mấy quận ở thành phố, gọi ‘thầy cò‘ tức là các ông chữa morasse các tòa báo do chữ correcteur, nhưng nói ‘cò mồi‘ là tay môi giới chạy việc, ‘ăn tiền cò‘ thì cũng giống như ‘tiền bo’, nhưng chữ này chỉ dùng cho dịch vụ môi giới.
    Thời kinh tế mới phát triển, đi xe auto gọi là đi ‘xế hộp‘, đi xe ngựa gọi là đi ‘auto hí‘, đến thời xe máy nổ ầm ào, đi xe đạp gọi là ‘xe điếc‘, đi nghỉ mát Vũng Tàu gọi là ‘đi Cấp‘, đi khiêu vũ gọi là ‘đi bum‘, đi tán tỉnh chị em gọi là đi ‘chim gái‘, đi ngắm chị em trên phố gọi là ‘đi nghễ‘, gọi chỉ vàng là ‘khoẻn‘, gọi quần là ‘quởn‘, gọi bộ quần áo mới là ‘đồ día-vía‘. Đi chơi bài tứ sắc các bà gọi là ‘đi xòe‘, đi đánh chắn gọi là ‘múa quạt‘, đi chơi bài mạt chược các ông gọi là ‘đi thoa‘, đi uống bia gọi ‘đi nhậu‘, đi hớt tóc gọi đi ‘húi cua‘. Có một cụm tiếng lóng từ Huế khoảng 1920 – 1950 du nhập Sài Gòn, đó là ‘đi đầu dầu‘, tức các chàng trai ăn diện ‘đi nghễ‘ với đầu trần không mũ nón, để cái mái tóc chải dầu brillantine láng cóng, dù nắng chảy mỡ. Tuyệt vời gọi là ‘hết sẩy‘, quê mùa chậm chạp gọi là ‘âm lịch‘, hách dịch tự cao gọi là ‘chảnh‘.


    Tiền bạc gọi là ‘địa‘, có thời trong giới bụi đời thường kháo câu ‘khứa lão đa địa‘ có nghĩa ông khách già đó lắm tiền, không giữ lời hứa gọi là ‘xù‘, ‘xù tình‘, tức cặp bồ rồi tự bỏ ngang. Làm tiền ai gọi là ‘bắt địa‘, ăn cắp là ‘chôm chỉa‘, tương tự như ‘nhám tay‘ hay ‘cầm nhầm‘ những thứ không phải của mình.
    Ghé qua làng sân khấu cải lương hát bội, người Sài Gòn gọi là làng ‘hia mão‘, có một số tiếng lóng người ngoài làng có khi nghe không hiểu. Tỷ như gọi ‘kép chầu’, có nghĩa là đào kép đó tuy cũng tài sắc nhưng vì một lý do nào đó không được nhập biên chế gánh hát, đêm đêm họ cũng xách valyse trang phục phấn son đến ngồi café cóc trước rạp hay túc trực bên cánh gà, để đợi, ngộ nhỡ có đào kép chính nào trục trặc không đến rạp được, thì ‘kép chầu’ thay thế vào ngay. ‘Kép chầu‘ phải thuần thục rất nhiều tuồng để đau đâu chữa đó.


    Đào chính chuyên đóng vai sầu thảm gọi là ‘đào thương’, kép chính chuyên đóng vai hung tàn gọi là ‘kép độc’. Có một cụm tiếng lóng xuất phát từ hai nơi, một là cải lương rạp hát, hai là quanh các tòa soạn báo chí, đó là ‘café à la… ghi’ tức uống café thiếu ghi sổ…


    Vào làng báo mà tiếng lóng người Sài Gòn xưa gọi ‘nhật trình’. Nếu thiếu tin lấy một tin cũ nhưng chưa đăng báo để đăng lấp chỗ trống, gọi là ‘tin kho tiêu‘, các loại tin vớ vẩn dăm dòng từ quê ra tỉnh gọi là ‘tin chó cán xe’, tin quan trọng chạy tít lớn gọi là ‘tin vơ-đét’ vedette, nhặt từ tài liệu dài ra thành một bài gọn gọi là ‘luộc bài‘, chắp nhiều thông số khác nguồn ra một bài gọi là ‘xào bài‘, truyện tình cảm dấm dớ gọi là ‘tiểu thuyết 3 xu‘, các tạp chí bình dân xoi mói đời tư gọi là ‘báo lá cải‘. Làng nhật trình kỵ nhất là loan tin thất thiệt, lóng gọi là ‘tin phịa‘, nhưng trong ‘tin phịa‘ còn có hai mảng chấp nhận được đó là loan tin thăm dò có chủ đích, lóng gọi là ‘tin ballons‘ tức thả quả bóng thăm dò, hay tin thi đua nói dối chỉ được xuất hiện vào đầu tháng tư, gọi là ‘tin Cá tháng Tư‘.


    Có đến bảy tiếng lóng để thay cho từ chết. Đó là ‘tịch‘, ‘hai năm mươi’, ‘mặc chemise gỗ‘, ‘đi auto bươn‘, ‘về chầu diêm chúa‘, ‘đi buôn trái cây‘ hay ‘vào nhị tỳ‘; ‘nhị tỳ‘ thay cho nghĩa địa và ‘số dách‘ thay cho số một… đều ảnh hưởng từ ngôn ngữ minh họa theo người Hoa nhập cư.


    Thời điểm truyện và phim kiếm hiệp của Kim Dung nói chung là chuyện Tầu thịnh hành, người Sài Gòn đã chế ra nhiều tiếng lóng, như ai dài dòng gọi là ‘vòng vo Tam Quốc‘, ai nói chuyện phi hiện thực gọi là ‘chuyện Tề Thiên‘, tính nóng nảy gọi là ‘Trương Phi‘. Một số tên nhân vật điển hình của Kim Dung được dùng để chỉ tính cách của một người nào đó. Tỷ như gọi ai là ‘Nhạc Bất Quần‘ tức ám chỉ người ngụy quân tử, gọi là ‘Đoàn Chính Thuần‘ tức ám chỉ đàn ông đa tình có nhiều vợ bé…


    Sài Gòn là đất của dân nhập cư tứ xứ, nơi tha hương văn hóa bốn phương, nên ngôn ngữ càng thêm phong phú, trong đó tiếng lóng cũng ‘ăn theo‘ mà ra đời.


    Thời Mỹ đến thì một tiếng ‘OK Salem’, mà các trẻ bụi đời vừa chạy vừa la để xin ông Mỹ điếu thuốc. Thời gọi súng là ‘sén‘ hay ‘chó lửa’, dân chơi miệt vườn gọi ‘công tử Bạc Liêu’ còn hiểu được, Sài Gòn xuất hiện cụm từ ‘dân chơi cầu ba cẳng’ thì thật không biết do đâu? Có lẽ cầu ba cẳng có tên Pallicao, lêu nghêu 3 cẳng cao như dáng vẻ cowboy trong các phim bắn súng, nên mới gọi ‘dân chơi cầu ba cẳng’? Đó cũng là lúc các tiếng lóng như ‘dân xà bát’, ‘anh chị bự’, ‘main jouer’ tay chơi ra đời, chạy xe đua gọi là ‘anh hùng xa lộ’, bị bắt gọi là ‘tó‘, vào tù gọi là ‘xộ khám’. Bỏ học gọi là ‘cúp cua’, bỏ sở làm đi chơi gọi là ‘thợ lặn’, thi hỏng gọi là ‘bảng gót’. Cũng do scandal chàng nhạc sĩ nổi tiếng kia dẫn em dâu là ca sĩ K.Ng. qua Nhà Bè ăn chè, để ngoại tình trong túp lều cỏ bị bắt, từ đó ‘đi ăn chè’ trở thành tiếng lóng về hành vi ngoại tình trốn ra ngoại ô.


    Cũng có một số tiếng lóng do nói lái mà ra như ‘chà đồ nhôm’ tức chôm đồ nhà, ‘chai hia’ tức chia hai chai bia bên bàn nhậu, nó cùng họ với ‘cưa đôi’. Lóng thời sự loại này có ‘tô ba lây đi xô xích le’ tức Tây ba lô đi xe xích lô. Trong tiếng lóng còn chất chứa ân tình. Họa sĩ chuyên vẽ tranh sơn mài đề tài lá hoa sen xuất thân xứ Ca Trù hay than ‘buồn như chấu cắn’, hay có người than phiền vì câu né tránh trách nhiệm với hai tiếng ‘lu bu’ để thất hứa, nay còn có người nhấn thêm ‘lu xu bu’ nại lý do không rõ ràng để trốn việc.


    Để tạm kết thúc phần dẫn này, tôi muốn nhắc một số âm sắc Bắc Hà. Những âm sắc theo chân người Hà Nội vào Nam rồi trở thành tài sản chung của người Việt. Bắt quả tang thành ‘quả tó’, gọi chiếc xe Honda là ‘con rim’, gọi tờ giấy 100 USD là ‘vé‘, đi ăn cơm bình dân gọi là ‘cơm bụi’, xuống phố dạo chơi gọi là ‘đi bát phố’, gọi người lẩm cẩm là ‘dở hơi’…


    Nhưng lý thú nhất là nhờ cụ cố nhà văn Nguyễn Tuân mà Sài Gòn nay có một tiếng lóng hiện đại thay cho cụm từ đi ăn nhà hàng theo American style – tiền ai nấy trả. Đó là cụm lóng KAMA, ghép bốn chữ tắt của ‘không – ai – mời – ai’. Đi KAMA phở một cái, tức cùng đi ăn phở mà không ai mời ai, món ăn cổ truyền nhưng ứng xử là thoải mái. Vào thời văn minh hiện đại, ngôn ngữ tiếng Anh trở thành phổ biến, giới trẻ đã chế ra một tiếng khá văn hoa, như chê một ai đó chảnh, các cô nói ‘lemon question’ tức chanh hỏi – chảnh – (mở ngoặc: hoặc nói chệch đi: lê-mông-wét-trần! )


    https://anle20.wordpress.com/2010/01...-long-sai-gon/
    Lần sửa cuối bởi obaasan, ngày 29-01-2015 lúc 03:18 PM.
    Woman of short-lived passions

  2. #2
    Thích bay idiom will become famous soon enough idiom will become famous soon enough idiom's Avatar
    Ngay tham gia
    Jan 1970
    Bài viết
    90
    Rep Power
    52

    Re: TIẾNG LÓNG SÀI GÒN (Lê Văn Sâm)

    Tây hạ thành: mỉa mai những cái gì cổ lổ, cũ kỹ quá xá. Chẳng hạn như có người mặc cái áo cũ mèm, người ta bảo: “Cái áo đó có từ hồi Tây hạ thành”, tức là có từ cả trăm năm, từ khi người Pháp đánh thành Hà Nội. Không chỉ nói về những món đồ, từ này còn nói về khái niệm phi vật thể, kiểu như ông nào đọc diễn văn dùng nhiều từ cổ quá lủng củng và có khi biền ngẫu thì bị gọi là dùng ngôn ngữ “Tây hạ thành”. Từ này na ná như từ hiện nay cũng còn một số người xài: thời Bảo Đại ở truồng.

    Con cháu nhà Hán: Trong cuốn “Hán Sở tranh hùng” có chuyện vua Hán Cao Tổ vốn họ Lưu, sau này phá tan được nhà Tần lên làm vua lập nên nhà Hán. Vì vua nhà Hán họ Lưu nên người ta dùng chữ “con cháu nhà Hán” để chỉ những người có tánh “lưu ...manh” khó chơi.

    Phỗng: Khi đánh bài tổ tôm, khi ta đánh ra hai quân bài giống nhau, người khác đánh ra một quân giống hệt, ta có quyền “phỗng”. Đáng lẽ quân bài đó người ngồi mé trên ta có thể ăn để ghép vào cỗ bài của họ nhưng ta có đôi sẵn trong tay, ta có quyền kéo quân bài đó về phía mình, đó là ”phỗng”. Người ở mé trên mình bị nâng mất quân bài đáng lẽ mình được, tức là bị phỗng tay trên. Từ này người gốc Bắc nói nhiều hơn.

    Khổng tử viết: Thập niên 1950, 1960 cả nước mới thoát ra khỏi chế độ phong kiến chỉ năm mười năm, nền nho học đã tàn lụi trước đó xa hơn chút nhưng vẫn còn kha khá những người theo nho học, nệ cổ. Có anh đạo đức dù không tới nơi nhưng lúc nào cũng làm ra vẻ nhà nho đạo mạo nghiêm cẩn. “Khổng tử viết” tức là “Đức Khổng tử có nói”, trong các sách Tứ thư, ngũ kinh, các danh sĩ Trung Hoa xưa mỗi khi muốn dạy ai thường lấy câu này ra để dựa cho chắc ăn. Thế là khi dân Sài Gòn ngán các anh hủ nho nói trên khi họ muốn lên lớp ai thì gọi là “Khổng tử viết”, muốn chỉ cho thấy rằng anh đọc sách nho học như con vẹt, chẳng thèm suy nghĩ gì.

    Hia: Có nghĩa là cắt xén. Ai có tóc dài, râu dài thì bị nhắc phải ...hia bớt đi, phải cắt ngắn đi. Hia còn có nghĩa là ném, vứt, lại có nghĩa là khuân vác. Ví dụ như: “túm cổ, hia ra ngoài!”, hay “hia vài bao vô đây!”. Không ai biết tại sao có từ này, nhưng giới lính tráng miền Nam trước đây dùng nhiều.

    "Mút mùa Lệ Thủy" như "chơi tới" hiện nay do nghệ sĩ cải lương Lệ Thủy nổi tiếng trước và sau 1975 có hơi rất dài (mà soạn giả Viễn Châu bảo "được báo giới Sài Gòn trước đây phong tặng là giọng ca chuông ngân"), ca một câu dài "mút chỉ đường tàu" (ý nghĩa tương đương) nên mới nói "mút mùa Lệ Thủy" ám chỉ quãng thời gian, quãng đường... mút cuộn chỉ (ví dụ: "chơi... mút mùa Lệ Thủy" để chỉ những chuyện diễn ra rất dài, dài tới tới...).

    Riêng "mút chỉ cà tha" thì hơi phức tạp vì cà tha vốn là từ katha (bùa) của bà con Khmer. Bà con Khmer Nam bộ đeo Cà Tha bằng là những sợi chỉ ngũ sắc do các vị sữ sãi chùa Khmer xe sẵn thành từng cuộn dài "mút chỉ" tặng vào dịp lễ tết.

    Cũng còn không ít người Sài Gòn xài từ "kênh xì po" chỉ thái độ muốn... gây chuyện, do theo bạn Ngốc, vốn xuất phát từ kênh kiệu kiểu dân thể thao (sport - xì po).

    Không chỉ Sài Gòn mà về miền Tây, nhất là Cà Mau, Bạc Liêu... vẫn nhiều người biết và nói như về xe có xế nổ (xế là xe + nổ = xe máy), xế điếc (xe không nổ = xe đạp), xế hộp (xe coi như cái hộp = xe hơi).

    Về trang sức có "đổng" (đồng hồ); giảng (dây chuyền, ví dụ: "đua giảng" là giựt dây chuyền)...

    Về ứng xử có quê xệ (quê quá mức), xí xọn (nhiều chuyện), xảnh xẹ (tương đương "chảnh" hiện nay), quá cỡ thợ mộc (quá mức độ bình thường - ví dụ: "chơi quá cỡ thợ mộc")...

    Rồi một từ lóng mà xưa ai nghe cũng xanh mặt: chó lửa (súng ngắn, súng lục - na ná với "hàng nóng" hiện nay). Na ná thôi vì "hàng nóng" hiện nay chỉ súng các loại.

    "Ghệ" (con gái, bạn gái), xi cà que (người què, hàng kém chất lượng), xôi (vòng 1 phụ nữ) grin emoticon "Dân chơi cầu Ba Cẳng" cũng vậy, dù cầu Ba Cẳng (quận 6, cây cầu đi bộ bắc qua kênh Hàng Bàng) bây giờ không còn nhưng hình ảnh dân chơi bạt mạng ở một vùng đất lao động nghèo xưa đất Chợ Lớn, "bất cần thân thể" mà ai nghe tới cũng nể mặt.

    Đó là một trong những khu lao động, sống vật vưởng đầu đường xó chợ, vỉa hè với nhiều người lang thang thất nghiệp mà người dân gọi đó là dân "ma cà bông" (thật ra tiếng lóng này vốn là phiên âm của một từ nước ngoài: vagabond - người lang thang, thất nghiệp, vô gia cư).

    Trích từ nguồn:

    http://tuoitre.vn/tin/ban-doc/20151121/dan-sai-gon-con-choi-mut-mua-le-thuy/1004956.html
    http://tuoitre.vn/tin/ban-doc/201511...ua/999061.html

+ Trả lời Chủ đề
Quyền viết bài
  • Bạn Không thể gửi Chủ đề mới
  • Bạn Không thể Gửi trả lời
  • Bạn Không thể Gửi file đính kèm
  • Bạn Không thể Sửa bài viết của mình